Reguły odkrywania

czwartek, 26.03.2015r.
Autor: napisał/a 13 artykułów.

reguly1m.wWymogi współczesnego życia każą nam szczególnie zadbać o osoby ze zdolnościami twórczymi, a także o upowszechnianie umiejętności składających się na twórczy umysł. Wbrew powszechnemu przekonaniu, twórcza praca ma swoje zasady, których również można się nauczyć. Sprzyja temu odpowiednie podejście do zadań matematycznych.

Nie chodzi tu rzecz jasna o rutynowe zadania, jakie każe się rozwiązywać szkolnym uczniom celem zilustrowania omawianego zagadnienia. Mowa o zadaniach niestandardowych, wymagających pomysłu, które pojawiają się czasem w podręcznikach jako tak zwane „zadania z gwiazdką”. Czyli o takich, które mogą wzbudzić ciekawość, a których rozwiązanie staje się dla ucznia jak najbardziej realnym problemem. Zarówno zadania typu „znaleźć”, jak i te typu „udowodnić” mogą tu być pożyteczne.

George Polya, dwudziestowieczny amerykański matematyk i twórca nowoczesnej heurystyki (nauki o dokonywaniu odkryć), wielokrotnie wypowiadał się na ten temat na konferencjach poświęconych nauczaniu. Swe myśli zawarł też w kilku popularnych książkach, w tym w wydanej w Polsce w 1975 roku pozycji „Odkrycie matematyczne”, gdzie wyczerpująco pisał właśnie o szkolnych zadaniach. Częściej zdarzają się zadania typu „znaleźć”, z nieokreślonym z początku zakończeniem. Zadania te mogą służyć rozwijaniu pomysłowości i niezbędnej, także w matematyce, pewnej dozy „ukierunkowanej fantazji”. Natomiast w zadaniach typu „udowodnić” mamy z góry określony wniosek; poszukiwanie drogi dojścia do niego służy bardziej kształtowaniu dyscypliny myślenia.

Pierwszą zasadą rozwiązywania problemów jest racjonalność, jednakże uzupełniona rozsądnym wykorzystaniem intuicji. Bardzo trudno teoretycznie wyjaśnić, na czym ma to polegać. Badacz powinien w pełni uświadomić sobie i zrozumieć wszelkie relacje istotne w rozwiązaniu swojego problemu. Musi być w stanie określić i opisać je jasnym językiem. Lecz na etapie ich poszukiwania pojawia się wiele możliwości, wiele dróg, na których mógłby szukać. Nieświadoma praca umysłu ma tu znaczenie – jej wyniki pojawiają się w postaci intuicyjnego wyczucia, która ze ścieżek najprawdopodobniej doprowadzi do celu. Doświadczenie badacza powiększa zakres i niezawodność intuicji, a także stopień uświadomienia sobie jej natchnienia. Dlatego właściwie tylko w praktyce można się tego nauczyć.

reguly2m.wInną zasadą jest, obecna w każdej ludzkiej pracy, zasada oszczędności wysiłku. Wynika ona z ograniczenia zasobów, czasu oraz energii dostępnych dla każdego człowieka. Jej stosowania też nie da się do końca nauczyć teoretycznie. Każdy badacz jest bowiem inny, każdy pracuje w nieco odmiennym stylu. W miarę wzrostu swojego doświadczenia poznaje także tajniki swego organizmu, a więc i pracy umysłu. Może wybrać więc taki sposób działania, który najłatwiej doprowadzi go do celu.

Zawsze jednak musi rozpocząć od zapoznania się z całością problemu. Dopiero potem można rozważać jego poszczególne części, w kolejności zależnej od oszacowania ich względnej trudności, co ma związek z doświadczeniem badacza i z posiadaną przez niego wiedzą. Badacz powinien zastanowić się, jakie dotychczasowe rozwiązane problemy mogą mu pomóc w rozprawie z aktualnym zadaniem i z jakiej wiedzy może przy tym skorzystać. Ta pomoc zresztą może mu się przydać na różne sposoby – zarówno merytorycznie, jak i metodologicznie. Zaś w przypadku kilku możliwych podejść do procesu rozwiązywania wybierze albo to, które mu się bardziej spodoba – co dając radość badaczowi, jest również cenne – albo to bardziej pouczające i obiecujące na przyszłość.

Nie bez powodu nie występuje tu słowo „uczeń”, lecz określenie „badacz”. Rozwiązywanie niestandardowych zadań matematycznych jest pracą twórczą, podobną do badań naukowych. Uczniowie mogą się spotkać z tym na zajęciach kółka zainteresowań, lecz jeszcze lepiej, by spotykali się z tym w klasie – przynajmniej od czasu do czasu. Przeżycie przez nich autentycznej radości związanej z twórczością naukową – mimo że w pomniejszonym, dostępnym dla nich zakresie – może zaowocować motywacją do pójścia w tym kierunku w dalszej, zawodowej karierze.

 

Iwona Pliszka

 
Redakcja: Agata Chudy
Redakcja językowa: Agnieszka Putz, Tomasz Tułasiewicz
Redakcja graficzna: Marta Wypych

Reguły odkrywania
  • 0.00 / 5 5
0 ocen/y, 0.00 śr. ocen (0% punktów)

Komentarze Facebook:

Komentarze/y

Komentarze czasopisma:

Dodaj komentarz

Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.