Synestezja – zmysł zmysłów

czwartek, 25.06.2015r.
Autor: napisał/a 32 artykułów.

synestezja1m.wOsoby z synestezją doświadczają nietypowego odbioru rzeczywistości. Wyobraźcie sobie sytuację, w której każda litera alfabetu ma przypisany swój własny kolor, a słowa z nich stworzone mają także barwę. Niektórzy uważają ją za chorobę psychiczną i traktują jako „pomieszanie zmysłów”. Czym tak właściwie jest synestezja?

Diagnozowanie synestezji

Wiele osób posiada umiejętność kojarzenia pewnych dźwięków oraz kolorów z zapachami. Przykładowo niektóre melodie przywołują u nich kolor niebieski. Richard E. Cytowiec, który zajmuje się naukowymi badaniami nad synestezją, wyróżnił pięć kryteriów – na ich podstawie można odróżnić prawdziwą postać synestezji od względnie normalnego łączenia wrażeń zmysłowych. Pierwsze z nich to mimowolność – oznacza to, że synestetycy nie potrafią kontrolować swoich wrażeń zmysłowych. Drugie to projekcja, czyli nic innego jak wrażenie zmysłowe, które jest postrzegane jako zewnętrzne, występujące poza umysłem, blisko twarzy czy ciała – nie jest ono oglądane tylko „oczami duszy” (albo też odbierane za pomocą innego zmysłu, na przykład słuchu). Trzecie to trwałość i niepowtarzalność. Jeśli chodzi o osoby, u których występuje faktyczna synestezja, to konkretny bodziec zawsze wywołuje u nich te same wrażenia zmysłowe. Gdy kiedyś jakieś słowo lub dźwięk raz skojarzą im się z kolorem jasnozielonym, to już zawsze będzie wywoływać wrażenie tego koloru. Czwarte – pamięć – odnosi się do tego, że każde wrażenie zmysłowe pozostaje „żywe” w pamięci, nawet jeśli bodziec, który je uruchomił, zostanie zapomniany. Piąte – w umyśle synestetyków powstaje silne uczuciowe przekonanie o realności wrażeń zmysłowych, które odczuwają.

Synestezja a mózg

Pojawia się pytanie, w jaki sposób można „posmakować” lub „usłyszeć” brzmienie litery „C” – jako szmer gniecionej różowej flaneli? Większość ludzi wie, co oznaczają sformułowania „czysty dźwięk”, „mdły smak” albo „ostry zapach”. Jesteśmy w stanie nakreślić, co chciał przekazać poeta, opisując smak jako „gładkie zielone szkło”. Można sobie wyobrazić, że za każdym razem, kiedy ktoś wkłada coś do ust – przykładowo miętowego cukierka – to pojawiają się mu przed oczami rzędy zielonych szklanek – jest to tak bardzo rzeczywiste, że ten człowiek ma ochotę wyciągnąć rękę, aby ich dotknąć. To jest właśnie różnica między „normalnymi” osobami a tymi z synestezją – dla „zwykłego” człowieka „smak zielonego szkła” jest po prostu metaforą, natomiast dla synestety to odczucie całkowicie realne. Jak piszą Allen D. Bragdon i David Gamon w książce „Kiedy mózg pracuje inaczej”, synestezja dosłownie oznacza pomieszanie różnych zmysłów tak, że pobudzenie jednego z nich (np. słuchu) wywołuje żywe skojarzenie z innym (np. ze wzrokiem).

Kim jest synesteta? To osoba, u której stwierdzono istnienie w mózgu nieznacznej nieprawidłowości, będącej przyczyną tej niesamowitej zdolności. Okazuje się, że prawdziwa postać synestezji występuje u około dziesięciu osób na milion. Liczby te to tylko szacowanie, z tego względu, że wielu synestetów ukrywa swoje umiejętności. Dlaczego tak się dzieje? Nie chcą uchodzić za osoby niepoczytalne bądź w najlepszym razie za dziwaków. Na świecie jest ich niewielu, jednak można zauważyć ich wpływ na kulturę. Wielu sławnych ludzi było synestetykami. Pisarz Władimir Nabokow, malarz Wassily Kandinsky, kompozytor Nikołaj Rimski-Korsakow, francuski poeta Artur Rimbaud – jak i wielu innych.

synestezja2m.w„Kolorowe” wrażenia słuchowe są najczęściej formą synestezji

Synestetyczny odbiór dźwięków – słyszenie ich (dotyczy to także słów) w kontekście żywych kolorów – jest najczęściej występującą formą asocjacji zmysłowych. Bardzo rzadko zdarza się, aby smak był bodźcem wywołującym wrażenie odbierane przez inny narząd zmysłu. Może być tak, że wzrok jest bodźcem dla węchu, ale u ani jednej osoby nie stwierdzono, by zapach wywołał wrażenia wzrokowe.

Jeszcze nie tak dawno kwestie związane z anatomią mózgu osób z synestezją były przedmiotem spekulacji. Nie mówiąc o ich wrażeniach zmysłowych, które odrzucano jako kłamstwa bądź oznaki psychozy. Najnowsze badania mózgu ukazują, że każdy człowiek może być synestetą – nie mając o tym pojęcia. Przecież organy wchodzące w skład układu limbicznego, przez które stale przechodzą wszystkie wrażenia zmysłowe, nieustannie przetwarzają wrażenia kolorystyczne – dźwięk, smak, faktury, światło i zapachy. Synestezja to normalny rodzaj pracy mózgu zachodzący u każdego człowieka – ale do świadomości dociera tylko niewielki ułamek. To dzięki temu, że układ limbiczny stale odbiera konkretne wrażenia, można zrozumieć takie metafory jak „czysty dźwięk” i „ostry zapach”.

 

Klaudia Kuświk

 
Redakcja: Dominika Nożewska
Redakcja językowa: Weronika Szczepanik, Tomasz Tułasiewicz
Redakcja graficzna: Marta Wypych

Synestezja – zmysł zmysłów
  • 0.00 / 5 5
0 ocen/y, 0.00 śr. ocen (0% punktów)

Komentarze Facebook:

Komentarze/y

Komentarze czasopisma:

Dodaj komentarz

Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.