Żydowscy malarze wśród Polaków

czwartek, 19.06.2014r.
Autor: napisał/a 26 artykułów.

zdziSprzedawane w wielu polskich miastach figurki Żydów grających na skrzypcach oraz ciągła popularność „Skrzypka na dachu” dowodzi, że Polacy, myśląc stereotypowo, przypisują artystom żydowskiego pochodzenia wyłącznie dorobek muzyczny. Rzadko kiedy mówi się o żydowskim malarstwie, a to właśnie ono swoją różnorodnością znacznie wzbogaciło europejską kulturę. Warto poznać żydowskich malarzy, którzy w XIX i XX wieku tworzyli na ziemiach polskich dzieła wyrażające ich tożsamość narodową bądź religijną, ale będące także dowodem poczucia przynależności do narodu polskiego.

Zarys historyczny – malarze nasi czy nie nasi?

Już od wielu lat polscy historycy sprzeczają się o to, czy sztuka tworzona przez wyznawców judaizmu bądź osoby mające żydowskie pochodzenie to nasza narodowa twórczość. Spór ten wynika z różnorodnych kryteriów określających przynależność do kultury żydowskiej, które zmieniały się na przestrzeni dziejów. Klasyfikacji dokonywano na podstawie wyznawanej religii, tematyki dzieł, narodowości artystów i ich rodzin, znajomości języka hebrajskiego bądź po prostu wyglądu oraz sposobu życia osoby tworzącej dane dzieło.

Pierwsi Żydzi rozpoczęli działalność handlową na ziemiach polskich już w X w., dlatego w XIX w., gdy rozpowszechniano hasła asymilacji kulturowej, bardzo często uważano ich za Polaków. Na przykładzie kręgów artystycznych można było zauważyć, że nie każdy malarz żydowskiego pochodzenia znał język hebrajski, wyznawał judaizm i malował sceny z życia codziennego Żydów. Etniczne kryteria klasyfikowania kultury, a w szczególności wyznaczniki językowe oraz religijne, traciły więc na znaczeniu. Dopiero potem, przede wszystkim na skutek polityki hitlerowskiej, zaczęto zwracać szczególną uwagę na wygląd oraz pochodzenie artystów i ich rodzin. Adolf Hitler nakazał eksterminację narodu żydowskiego – wielu Żydów zginęło w obozach koncentracyjnych, a pozostałe po nich obrazy określane są mianem malarstwa żydowskiego wedle kierunku wskazanego przez ideologię III Rzeszy. W późniejszych latach sztuka żydowska nigdy nie zaistniała już w takim wymiarze jak dawnej. W PRL również dochodziło do wystąpień antysemickich – przykładem może być polityka Władysława Gomułki, który, po zerwaniu przez ZSRR stosunków dyplomatycznych z Izraelem w wyniku wojny izraelsko-arabskiej, nazwał osoby pochodzenia żydowskiego „piątą kolumną”, oskarżając ich o poglądy nacjonalistyczne i wzywając do emigracji.

Malarstwo żydowskie na ziemiach polskich czy malarstwo polskie?

Początkowo Żydzi nie mogli przedstawiać na obrazach żywych postaci ani jakichkolwiek podobieństw – taki zakaz wynikał z treści Mojżeszowego Pięcioksięgu. Dopiero inicjatorzy tzw. żydowskiego oświecenia w XIX w. zaproponowali inny sposób interpretacji, co było początkiem żydowskiego malarstwa. Sceny rodzajowe z życia wyznawców judaizmu, portrety, widoki synagog oraz charakterystyczne obrzędy malowano jednak już wcześniej, czego przykładem jest chociażby dorobek pochodzącego z Włoch Bernarda Belotta. Tego rodzaju dzieła tworzyli też rodowici Polacy, tacy jak Kazimierz Wojniakowski czy Piotr Michałowski. Klasyfikacja tematyczna nie jest więc dobrym wyznacznikiem, by uznać pewne obrazy za należące do kręgu malarstwa żydowskiego. Podobnie byłoby z XX-wiecznym żydowskim ekspresjonizmem, wyodrębnianym przez niektórych historyków sztuki.

1 2

Żydowscy malarze wśród Polaków
  • 0.00 / 5 5
0 ocen/y, 0.00 śr. ocen (0% punktów)

Komentarze Facebook:

Komentarze/y

Komentarze czasopisma:

Dodaj komentarz

Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.